Jakie drewno używano w meblach art deco?

W meblach Art Deco najczęściej stosowano egzotyczne gatunki drewna, przede wszystkim heban, palisander i mahoń. Zwykle nie budowano jednak całego mebla z litego, kosztownego surowca. Szlachetne drewno cięto na cienki fornir, układano w geometryczne kompozycje, a następnie wykańczano politurą szelakową lub lakierem na wysoki połysk.

Dlaczego Art Deco wybierało egzotyczne drewno?

Art Deco łączyło nowoczesną, uporządkowaną formę z luksusowymi materiałami. W meblarstwie drewno nie było wyłącznie materiałem konstrukcyjnym. Jego kolor, usłojenie i połysk budowały prestiż całego przedmiotu. Egzotyczne gatunki sprowadzane z odległych regionów kojarzono z rzadkością, wysokim statusem i kunsztem rzemieślniczym.

Ich ciemne, nasycone barwy dobrze współgrały z typową dla stylu paletą czerni, burgundu, granatu i złota. Podkreślały też geometryczne bryły komód, sekretarzyków, biurek i szafek. W najbardziej reprezentacyjnych meblach łączono je z mosiądzem, chromem, szkłem, marmurem lub lustrzanymi detalami.

Najważniejsze gatunki drewna w meblach Art Deco

Za najbardziej charakterystyczne uznaje się trzy gatunki egzotyczne. Różniły się wyglądem, lecz każdy pozwalał uzyskać dekoracyjną powierzchnię o wyrazistym, luksusowym charakterze:

• Heban – bardzo ciemny, często niemal czarny, ceniony za elegancki wygląd i możliwość tworzenia mocnych kontrastów.
• Palisander – rozpoznawalny po intensywnym, często ciemnym usłojeniu z brązowymi, purpurowymi lub czerwonawymi tonami.
• Mahoń – cieplejszy kolorystycznie, od rudobrązowego po głęboki czerwonawy brąz, kojarzony z klasyczną elegancją.

Nie każdy mebel Art Deco wykonano jednak z jednego z tych gatunków. W zależności od kraju, warsztatu i przeznaczenia stosowano także inne materiały, w tym drewno krajowe. Egzotyczne drewno często pełniło funkcję dekoracyjnego licowania, natomiast wewnętrzna konstrukcja mogła powstawać z tańszego i łatwiej dostępnego surowca.

Fornir – drewno jako geometryczny wzór

Fornir to cienka warstwa szlachetnego drewna naklejana na stabilniejsze podłoże. W meblach Art Deco miał znaczenie nie tylko ekonomiczne. Pozwalał wykorzystać piękno hebanu, palisandru czy mahoniu w taki sposób, aby stworzyć na froncie mebla kompozycję przypominającą obraz.

Stolarze dobierali sąsiadujące arkusze według kierunku słojów i koloru. Często rozcinali materiał tak, aby po rozłożeniu uzyskać lustrzane odbicie. Na drzwiach komód i szaf pojawiały się dzięki temu symetryczne wachlarze, romby, trójkąty, promieniste układy oraz pasy kontrastujących barw.

Właśnie dlatego mebel Art Deco może wyglądać jak wykonany z jednolitego, masywnego bloku drewna, choć jego dekoracyjna powierzchnia jest fornirowana. Fornir dawał większą swobodę komponowania wzoru niż lite deski. Ułatwiał też łączenie różnych gatunków i odcieni bez rezygnacji ze stabilnej konstrukcji.

Fornir bywał uzupełniany intarsją, czyli dekoracją z dopasowanych kawałków drewna, oraz inkrustacją z metalu, masy perłowej lub innych materiałów. Takie dodatki wzmacniały geometryczny charakter frontu, ale nie powinny przesłaniać naturalnego rysunku drewna.

Politura szelakowa i wysoki połysk

Ostateczny wygląd mebla zależał także od wykończenia. Tradycyjna politura szelakowa wydobywała głębię koloru, podkreślała usłojenie i nadawała powierzchni gładki, niemal lustrzany połysk. Na ciemnym hebanie wzmacniała elegancję, a na mahoniu uwydatniała ciepłe, czerwone tony.

Stosowano również lakiery, zwłaszcza przy powierzchniach inspirowanych połyskiem lakierowanych mebli azjatyckich. W efekcie fronty mogły odbijać światło podobnie jak szkło, co dobrze współgrało z chromem, mosiądzem i lustrami – materiałami często obecnymi w aranżacjach Art Deco.

Notka ekspercka: politura i współczesny lakier nie dają identycznego efektu. Stara politura zwykle ma głębię, delikatne ślady pracy i naturalną patynę, podczas gdy gruba warstwa nowoczesnego lakieru może wyglądać bardziej jednolicie i plastikowo. Sama powierzchnia nie przesądza jednak o autentyczności mebla. Przy wycenie antyku znaczenie mają także konstrukcja, fornir, okucia, ślady użytkowania i historia przedmiotu.

Co naprawdę decydowało o wartości drewna?

W meblach Art Deco wartość nie wynikała wyłącznie z samego gatunku. Liczyły się również jakość forniru, sposób dopasowania słojów, precyzja intarsji oraz zachowanie pierwotnego wykończenia. Ciemny mebel nie musi być wykonany z hebanu, a sama obecność połysku nie potwierdza przynależności do stylu.

Drewno w Art Deco było więc świadomym wyborem artystycznym. Egzotyczny gatunek dostarczał koloru i prestiżu, fornir pozwalał ułożyć geometryczny wzór, a politura nadawała powierzchni głębię. Dopiero połączenie tych elementów tworzyło charakterystyczny efekt mebla z lat 20. i 30. XX wieku.